Η Κρομμυώνα ήταν κώμη της αρχαίας
Κορίνθου, χτισμένη στην ανατολική πλευρά του ισθμού, κάτω από τα Γεράνεια Όρη
και κοντά στην Μεγαρίδα. Στη θέση της βρίσκεται σήμερα η κωμόπολη Άγιοι
Θεόδωροι.


Η περιοχή συνδέεται με τους άθλους του μυθικού Θησέα. Ο Θησέας, αφού έφυγε από
την Τροιζήνα για να συναντήσει τον Αιγέα, εξολόθρευσε στο δρόμο προς την Αθήνα
όσους λυμαίνονταν τον τόπο.


Η αρχαία κώμη κατοικήθηκε αδιάλειπτα από την γεωμετρική έως τη βυζαντινή εποχή.
Η ενασχόληση των κατοίκων με την ναυτιλία και το εμπόριο οδήγησαν γρήγορα την
κώμη σε ακμή.

Η γεωγραφική της θέση προκάλεσε την εμπλοκή της σε σημαντικά
ιστορικά γεγονότα, ενώ κατά περιόδους βρέθηκε υπό την κυριαρχία διαφορετικών
ισχυρών δυνάμεων. Κατά τον 7ο και 6ο αι. π.Χ., η περιοχή ανήκε στους Μεγαρείς.
Μετά τον 6ο π.Χ. περιήλθε στους Κορινθίους.

Το 425 π.Χ, κατά τον Πελοποννησιακό
πόλεμο, κατελήφθη από τους Αθηναίους στην προσπάθειά τους να ελέγξουν τον
ισθμό. Κατά τον Κορινθιακό πόλεμο οι Σπαρτιάτες εγκατέστησαν εκεί ισχυρό οχυρό
(393 π.Χ.). Από την ρωμαϊκή έως τη βυζαντινή περίοδο φαίνεται ότι η κώμη
μετατοπίζεται νοτιότερα κοντά στο λιμάνι, το οποίο ήταν σε χρήση σε όλη την
διάρκεια ζωής του οικισμού.


Σημαντικά κατάλοιπα της αρχαίας κώμης εντοπίστηκαν κατά τις ανασκαφές που
έγιναν το χρονικό διάστημα 1961-1962 και το 1992, με αφορμή τη διάνοιξη και
διαπλάτυνση της Εθνικής Οδού Αθηνών-Κορίνθου.

Αποκαλύφθηκε μεγάλο νεκροταφείο
γεωμετρικών χρόνων (8ος αιώνας πΧ) με τάφους με πλούσια κτερίσματα, ένας
μοναδικός κυκλικός χώρος του τέλους του 6ου αι. π.Χ. (λατρευτικός χώρος ή μικρή
ορχήστρα θεάτρου), δρόμοι, θεμέλια οικιών, βοτσαλωτά δάπεδα οικιών, κατάλοιπα
κεραμικών εργαστηρίων υστεροκλασικής-ελληνιστικής περιόδου, θεατροειδή χώρο,
μάλλον βουλευτήριο με πλακόστρωτο δάπεδο και έντεκα σειρές κτιστών βαθμίδων, ο
οποίος υποδηλώνει οργανωμένη πολιτεία ήδη από τα Αρχαϊκά χρόνια.

Επίσης ήλθαν
στο φως αρκετά σημαντικά ευρήματα, μεταξύ των οποίων άγαλμα του θεού Απόλλωνα,
αγγεία και πλούσια κεραμική που φέρει επιρροές από την Κόρινθο.