Η ΒΟΧΑ κατά το έτος 1921: Βέλο – Βραχάτι – Ζευγολατειό

Ιστορικό πλαίσιο

            Η υπό εξέταση χρονική περίοδος χαρακτηρίζεται ως μια ταραγμένη πολεμική περίοδος. Το έτος 1917 η Ελλάδα έλαβε μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των δυνάμεων της Αντάντ. Με τη λήξη του Α΄ ΠΠ το έτος 1918, ξέσπασε  Ελληνοτουρκικός πόλεμος και ξεκίνησε έτσι μια νέα δραματική περίοδος για τον Ελληνισμό. Το έτος 1919 με τη σύμφωνη γνώμη της Αντάντ άρχισε η επονομαζόμενη «Μικρασιατική εκστρατεία» όπου πραγματοποιήθηκε απόβαση ελληνικών στρατευμάτων στην Μικρά Ασία και συγκεκριμένα στην περιοχή της Σμύρνης.

Έναν χρόνο αργότερα, την 10^η Αυγούστου του έτους 1920 υπογράφτηκε η Συνθήκη των Σεβρών, η οποία δημιουργούσε προς στιγμή την Μεγάλη Ελλάδα των δύο Ηπείρων (Ευρώπη, Ασία) και των πέντε θαλασσών (Αιγαίο, Ιόνιο, Μεσόγειος, Εύξεινος πόντος / Μαύρη θάλασσα, Προποντίδα). Η υπογραφή της συνθήκης αυτής αποτέλεσε τότε τη μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία της Ελλάδος. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους προκηρύχθηκαν Εθνικές εκλογές και επέστρεψαν από την εξορία οι ηγέτες της αντιβενιζελικής παράταξης. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, την 12^η Οκτωβρίου, πεθαίνει αιφνίδια ο βασιλιάς Αλέξανδρος από δάγκωμα μαϊμούς. Στην εκλογική αναμέτρηση που ακολουθεί την 1^η Νοεμβρίου του έτους 1920 το κόμμα των Φιλελευθέρων ηττήθηκε και ο ηγέτης του Ελευθέριος Βενιζέλος δεν εκλέχθηκε ούτε καν βουλευτής. Η νέα αντιβενιζελική κυβέρνηση του Δημητρίου Ράλλη που προέκυψε από τις κάλπες, την 22^α Νοεμβρίου διενέργησε δημοψήφισμα για την επιστροφή του Βασιλέα Κωνσταντίνου με το νόθο εκλογικό αποτέλεσμα 99% υπέρ της επανόδου του.

Το έτος 1921 αποτελεί για την Ελλάδα μια κομβική χρονιά. Παρατηρείται μια μεταστροφή των συμμάχων μας υπέρ των Νεότουρκων και του επικεφαλής αυτών Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ενώ από την άλλη η ελληνική κυβέρνηση απομακρύνει από την ηγεσία του στρατού σημαντικούς και έμπειρους αξιωματικούς. Το έτος 1922 εκδηλώθηκε η τελική αντεπίθεση των Τούρκων που οδήγησε στην κατάρρευση του ελληνικού μετώπου, την ολοκληρωτική καταστροφή της Σμύρνης και τον ξεριζωμό του Μικρασιατικού Ελληνισμού μετά από αιώνες από τις πατρογονικές του εστίες. Τον Σεπτέμβριο του έτους 1922 ξέσπασε Κίνημα στο Στρατό και το Ναυτικό και σχηματίστηκε Επαναστατική Επιτροπή από τους Συνταγματάρχες Νικόλαο Πλαστήρα και Στυλιανό Γονατά, και τον Αντιπλοίαρχο Δημήτριο Φωκά. Ακολουθούν τα γεγονότα της δίκης των εξ και η ανταλλαγή των πληθυσμών.

Στο παρόν ιστορικό άρθρο παρουσιάζεται η εικόνα των τριών μεγαλύτερων χωριών της Βόχας, αυτών του Βέλου, του Βραχατίου και του Ζευγολατειού, πριν την έλευση και εγκατάσταση των Ελλήνων προσφύγων από την μαρτυρική γη της Μικράς Ασίας.

Το Βέλο κατά το έτος 1921

Το Βέλο είναι ένας πεδινός, εύφορος και παραθαλάσσιος οικισμός του νομού Κορινθίας, ο οποίος βρίσκεται δυτικά της Κορίνθου σε υψόμετρο 30 – 45 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το κλίμα του είναι πολύ καλό και βρίσκεται πολύ κοντά στην Αθήνα, πάνω στην παλαιά Εθνική οδό η οποία συνδέει τη Νότια και τη Δυτική Ελλάδα με την πρωτεύουσα. Το Βέλο σήμερα αποτελεί  ένα οικιστικό κέντρο 4^ου επιπέδου, ενισχυόμενου. Πρόκειται ουσιαστικά για κεφαλοχώρι με προβλεπόμενο εξυπηρετούμενο πληθυσμό από δύο μέχρι οκτώ χιλιάδες κατοίκους. Ο ρόλος αυτού του οικιστικού κέντρου είναι αντίστοιχος με αυτόν του 3^ου επιπέδου, αλλά σε χαμηλότερη όμως κλίμακα. Έχει εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο από το έτος 1929. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι εντός της γεωγραφικής έκτασης που καλύπτει ο οικισμός του Βέλου περιλαμβάνονται και τα τοπωνύμια Αρφαρέϊκα[1], Καισαρέϊκα[2], Καλκανάς, Κενταυρέϊκα, Σαϊταίϊκα[3], Συνοικισμός[4] και Μποτσαρέϊκα[5].

Κατά το έτος 1921 το Βέλο αποτελούσε κοινότητα της επαρχίας Κορινθίας και περιελάμβανε τον οικισμό Βέλο και το χωριό Νεράντζα. Είχε έκταση 8.000 στρέμματα και συνολικό πληθυσμό 1600 κατοίκους. Παράγονταν τα εξής προϊόντα: Σταφίδα Κορινθιακή 2.000.000 λίτρες επί 3500 στρεμμάτων σταφίδων, Σταφίδα Σουλτανίνα 200 χιλ. οκ. επί 1 χιλ. στρεμμάτων, Οίνος 350 χιλ. οκ., Αγροί 1 χιλ. στρέμματα, Σίτος 10 χιλ. οκ. και Κριθή 5 χιλ. οκάδες.

Την ίδια περίοδο το Κοινοτικό Συμβούλιο απαρτίζονταν από τους Δαμασκηνό Ανδρέα, Καλόγηρο Γεώργιο, Κανιάρη Α., Κούγια Αλέξανδρο, Λάζο Ανδρέα και Ραυτόπουλο Βασίλη. Χρέη γραμματέα Κοινοτικού Συμβουλίου εκτελούσε ο Δουβής Κ. Χρήστος.

Η συγκοινωνία εξασφαλιζόταν από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Π.Α.Π που βρισκόταν στο 117,4 χλμ προς τα Δυτικά της Κορίνθου προσακτίως ,ενώ η επικοινωνία γίνονταν με το Ταχυδρομείο και το Τηλεγραφείο.

• Αρχαί: Συμβολαιογραφεία.
• Ναοί: Αγία Μαρίνα (ρυθμού βυζαντινού).
• Σχολεία: Ελληνικό Αρρένων, Δημοτικό Αρρένων πλήρες, Δημοτικό Θηλέων πλήρες.

Εντός της κεντρικής πλατείας του χωριού υψώνεται ηρώο μαρμάρινο προς τιμή του εν Τζουμαγιά πεσόντος Μασσούρα Ν. Δημητρίου.

• Συνεταιρισμοί: Γεωργικός Πιστωτικός Συνεταιρισμός.
• Επαγγελματίες: Βιβλιοχαρτοπωλεία (αδελφοί Ράπτη), Δικηγόροι (Καλλίρης Γεώργιος, Κανιάρης Δημ., Σκαρπένης Νικ.), Γενικοί έμποροι (Ζηκούρας Αχιλλέας, Κατσώνης Χρήστος, Κοκκώνης Ιωάννης), Ιατροί (Αγγελίδης Κ., Βασιλείου Κ. [κτηνίατρος], Κανιάρης Χρ., Κόλλιας Γεώργιος, Μαρίνης Βασ., Ραυτόπουλος Β), Καπνοπωλεία (Ράπτη Δ., αδελφοί), Καφενεία (Αντωνόπουλος Ν., Τσακωτός Α., Χρυσικόπουλος Ευάγγελος), Μελισσοκομεία (Ραυτόπουλος Β.), Ξυλουργεία (Γκέλμπουρας Κ., Μασσούρης Τηλέμαχος, Μπουραντάνης Α., Σπηλιόπουλος Σ.), Παντοπωλεία (Αγγελόπουλος Ιωάννης, Βαρδουνιώτης Π., Ζόγκολης Βλ., Καλόγερος Γεώργιος, Τσιτσιμάνης Ν.), Σταφιδέμποροι (Οικονομόπουλος Αλέξανδρος, Σκαρπέτης Νικόλαος), Φαρμακεία (Καλπαζής Ανδρέας, Παπακυριάκος Δημήτριος).

 

Το Βραχάτι κατά το έτος 1921

Το Βραχάτι είναι ένας οικισμός του νομού Κορινθίας, ο οποίος βρίσκεται στην ακτή, δυτικά της Κορίνθου, σε υψόμετρο 10 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Διασχίζεται από την παλαιά εθνική οδό Κορίνθου – Πατρών και βρίσκεται μέσα σε μια καταπράσινη περιοχή κοντά στη θάλασσα, αποτελώντας παράλληλα ένα αξιόλογο τουριστικό και παραθεριστικό κέντρο. Αποτελεί οικιστικό κέντρο 5^ου επιπέδου, αφού πρόκειται για έναν μικρό πληθυσμιακά οικισμό με κύρια χρήση την κατοικία.

Κατά το έτος 1921 το Βραχάτι αποτελούσε κοινότητα της τέως Επαρχίας Κορινθίας του Νομού Αργολίδας και Κορινθίας και περιελάμβανε τον οικισμό Βραχάτι (κάτοικοι 319) και τους τότε συνοικισμούς Μπολάτι (κάτοικοι 319) και Χασάναγα (κάτοικοι 425), με συνολικό πληθυσμό 1.496 κατοίκους.

• Συγκοινωνία: Από Κόρινθο ώρες 2.15΄. Σιδηροδρομικός Σταθμός ΣΠΑΠ στο 112,8 χλμ. Προσακτίως. Οδοί αμαξιτοί και βαταί. Ταχυδρομείο.
• Προϊόντα: Σταφίδα κυρίως μαύρη και σουλτανίνα εκλεκτής ποιότητας και σε μέγιστες ποσότητες. Η ετήσια παραγωγή αμφοτέρων έχει υπολογιστεί ετησίως σε 15 εκατομμύρια Ενετικές λίτρες. Γίνεται επιτόπιος κατεργασία μεγάλων ποσοτήτων από την Εταιρία Οίνων και Οινοπνευμάτων.
• Συμβολαιογραφεία: Μαχαίρα Κ.
• Ναοί: Άγιος Γεώργιος, Άγιος Δημήτριος, Άγιοι Ανάργυροι, Άγιοι Απόστολοι, Αγία Παρασκευή.
• Εγχώρια προϊόντα: Εξαγωγείς (Μίχος Παναγιώτης, Ορφανός Δημήτριος, Τσαπάρας Νικ.).
• Ελαιοπιεστήρια: Ελαιοτριβεία, Τσαπάρα Αδελφών Γεωργίου και Νικολάου (ατμοκίνητον). Εταιρικόν (ατμοκίνητον). Ελαιοτριβεία πολλά.
• Σχολεία: Ελληνικόν Σχολείον Αρρένων και Δημοτικόν Σχολείον Αρρένων.

Το Ζευγολατιό κατά το έτος 1921

Στην ελληνική επικράτεια εντοπίζονται και καταγράφονται συνολικά έξι οικισμοί με την ονομασία «Ζευγολατειό», οι οποίοι είναι οι εξής: Ζευγολατειό Μεσσηνίας[6] (δήμος Μελιγαλά), Ζευγολατειό Λακωνίας, Ζευγολατειό Σερρών (δήμος Στρυμονικού), Ζευγολατειό Αρκαδίας (δήμος Κορυθίου), Ζευγολατιό Αχαϊας (δήμος Λευκασίου), Ζευγολατειό Ξυλοκάστρου (μνημονεύεται έως το 1951) και Ζευγολατειό Κορινθίας.

Το Ζευγολατειό Κορινθίας βρίσκεται δυτικά της Κορίνθου, σε υψόμετρο 30 μ από την επιφάνεια της θάλασσας, είναι κωμόπολη και έδρα του δήμου Βέλου – Βόχας. Έχει εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο[7] από το έτος 1932. Αποτελεί οικιστικό κέντρο 3^ου επιπέδου. Πρόκειται ουσιαστικά για κωμόπολη με προβλεπόμενο εξυπηρετούμενο πληθυσμό της τάξης των είκοσι χιλιάδων κατοίκων με βασικές εξυπηρετήσεις. Διαθέτει πληθυσμό 4.363 κατοίκων, σύμφωνα με την απογραφή του 2011, οι οποίοι ασχολούνται κατεξοχήν με την γεωργία και την καλλιέργεια της γης, την αμπελουργία, την δενδροκαλλιέργεια κ.α ή σε βιοτεχνίες και βιομηχανίες τυποποίησης γεωργικών προϊόντων. Το έδαφός του είναι πεδινό και παράγει παντός είδους προϊόντα και σε μεγάλες ποσότητες, όπως η Κορινθιακή σταφίδα, σουλτανίνα, φρούτα παντός είδους κ.α. Βρίσκεται στο κέντρο της εύφορης κορινθιακής πεδιάδας, της Βόχας, και απέχει 10 χλμ από την Κόρινθο. Εξελίσσεται συνεχώς, ακολουθώντας την πορεία και το παράδειγμα των υπολοίπων αστικών κέντρων σε όλους τους τομείς.

Κατά το έτος 1921 το Ζευγολατειό αποτελούσε κοινότητα της Επαρχίας Κορινθίας και περιελάμβανε τον οικισμό Ζευγολατειό και τους συνοικισμούς Καλέντζι και Ράχιανι. Είχε έκταση 60.000 στρέμματα και συνολικό πληθυσμό 1.300 κατοίκους.

• Κοινοτικό Συμβούλιο: Παπαλέκας Χρ., Αμπατζής Περ., Βουδούρης Ιωαν., Βουδούρης Κωνστ., Ζιούβας Δημήτριος, Καλλίρης Μιχάλης.
• Συγκοινωνία: Ταχυδρομείο και Τηλέφωνο. Τα γύρω χωριά βρίσκονται σε απόσταση 30 λεπτών.
• Προϊόντα: Σίτος 000 οκάδες επί 4.500 στρεμμάτων, Κριθή 80.000 οκάδες επί 2.000 στρεμμάτων, Σταφίδα μαύρη 300.000 Ενετικές Λίτρες εκ 700 στρεμμάτων σταφιδαμπέλων, Σταφίδα Σουλτανίνα 100.000 οκάδες επί 2.000 στρεμμάτων, Έλαιο 100.000 οκάδες από 30.000 στρέμματα ελαιόδενδρα, Οίνος (αρίστης ποιότητας) 200.000 οκάδες από 1.000 στρέμματα, Κυψέλες ελάχιστες.
• Ναοί: Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
• Σχολεία: Τετρατάξιο Αρρένων με 110 μαθητές και τετρατάξιο Θηλέων με 80 μαθήτριες.
• Σύνδεσμοι και Συνεταιρισμοί: Σύνδεσμος Γεωπονικός «Άγιος Γεώργιος» και Συνεταιρισμός πωλήσεως σταφιδοκάρπου.
• Επαγγελματίες: Αποικιακά (Αμπατζής Ιωάννης, Αμπατζής Περικλής, Παπαλέκας Κωνσταντίνος), Δημητριακά (Αμπατζής Περικλής – και αλεύρων), Ιατροί (Βουδούρης Ιωαν., Ζιούβας Δημήτριος), Φαρμακοποιοί (Ιατρίδης Πέτρος).

Π η γ ή : Τα στοιχεία που αφορούν τους οικισμούς «Βέλο», «Βραχάτι» και «Ζευγολατειό» για το έτος 1921 αντλήθηκαν από το σπουδαίο έργο των Παυλόπουλου Ζ. και Παπαγιάννη Γ. «Οι Οικογένειες της Μεγάλης Ελλάδας, Τα ονόματα των Ελλήνων στην Πατρίδα των τριών Ηπείρων, Ελληνικός Οδηγός 1921, εκδ. Istopress, ISBN: 978 – 960 – 93 – 3275 – 0».

Παραπομπές – υποσημειώσεις

[*]. Σημείωση: Η παράθεση των οικισμών  Βέλο – Βραχάτι και Ζευγολατειό γίνεται αλφαβητικά.

[1] Στο ύψος του νεκροταφείου, πρός το ποτάμι. Εκεί είχαν πρωτοεγκατασταθεί οικογένειες  που είχαν έρθει από τον Αρφαρά Κορινθίας.

[2] Βρίσκεται στην περιοχή της Αγίας Αικατερίνης. Εκεί είχαν πρωτοεγκατασταθεί οικογένειες που είχαν έρθει από το Καίσαρι Κορινθίας.

[3] Τα τοπωνύμια Καλκανάς, Κενταυρέϊκα και Σαϊτέικα υποδηλώνουν ως ονομασίες φυσικά πρόσωπα. Δηλαδή τους πρώτους κατοίκους που εγκαταστάθηκαν εκεί και έδωσαν στην κάθε περιοχή το όνομά τους, όπως Καλκανάς, Κένταυρος και Σαϊτης.

[4] Είχαν πρωτοεγκατασταθεί οικογένειες προσφύγων από την Μικρά Ασία.

[5] Είναι η περιοχή στη μέση του χωριού με κατεύθυνση προς το Γυμνάσιο – Λυκείο, η οποία είχε δοθεί μετά την κατάλυση της τουρκικής κυριαρχίας και την ίδρυση του ελληνικού κράτους ως αποζημίωση και φόρο τιμής στη χήρα του Μάρκου Μπότσαρη, για τις υπηρεσίες που είχε προσφέρει ο Μπότσαρης στον Αγώνα της Απελευθέρωσης.

[6] Βρίσκεται σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από τον Μελιγαλά.

[7] Εφημερίδα της Κυβερνήσεως αριθ. 263, τ. Α΄, 1932.